Ayrılık Anksiyetesi: Çocuğunuzu Ayrılığa Nasıl Hazırlayabilirsiniz?

Ayrılık anksiyetesi çocuklukta çok rastlanan, dönemsel olarak artış ve azalma gösteren ve genelliklesağlıklı bağlanmanın (attachment) gerçekleştiğini gösteren endişe edilmemesi gereken bir durumdur.

Ayrılık anksiyetesi başka bir deyişle çocukta normal ve sağlıklı duygusal gelişimin yoluna girmiş olduğunu sinyal eder. Çocuklar görmediklerinde bile objelerin devamlılık gösterdiklerini (object permenance) anlama kapasitesi geliştirdiklerinde bununla beraber ayrılık anksiyetesi  yaşama kapasitesi de kazanmış olurlar.

Bebekler anne babalarını görmediklerinde onların uzaklaşmış ve onlardan ayrılmış olduklarının farkına varırlar. Ancak henüz saat kavramları gelişmemiş olduğu için sizin ne zaman döneceğinizi kestiremezler ve huzursuz olurlar. ıster yan odada ister markette olun bebeğiniz için siz bir anda yok olmuşsunuzdur ve sizin ne zaman geri geleceğinizi kestirmeleri imkânsızdır. Bu nedenden dolayı aynı evin içinde bile olsanız bebeğinizin görüş alanı içinde olmadığınızda sanki siz kilometrelerce kadar uzaklardasınız gibi tepki verip ağlamaya başlayabilirler. Hemen, hemen her bebek belli dönemlerde ebeveynlerinden ayrıldıklarında anksiyete ve huzursuzluk yaşayacaktır. Bu nedenden dolayı hem anne babalar için hem çocuklar için ayrılık anksiyetesi stres ve zorluk yaratabilir. ıyi haber ayrılık anksiyetesinin geçiciolması ve genellikle sağlıklı bağlanmanın oluştuğunu göstermesidir.

Bebekler altıncı ve yedinci aylarda ayrılık anksiyetesi belirtileri göstermeye başlayabilir ancak genellikle en yoğun dönemlerin onuncu ve on sekizinci aylar arasında olduğu gözlemlenmektedir. Bu dönemlerde normal karşılanması gereken ayrılık anksiyetesi anne-babadan ayrılırken çocukta gözlenen ağlama ve huzursuzluk seklinde kendini gösterir.

Genellikle sorun teşkil etmeyen ayrılık anksiyetesi çocuk ikinci yaşını doldururken azalma gösterir. Ancak ayrılık anksiyetesinin ne zaman ortaya çıkacağı ve şiddeti çocuktan çocuğa değişebilir. Bazı çocukların ayrılık anksiyetesini daha ileri dönemlerde yaşadığı gözlemlenirken diğer çocukların bu konuda sorun yasamadığı da gözlemlenebilir. Bazı çocuklarda ise ayrılık anksiyetesi ilk defa stresli hayat değişiklikleri yaşandığında ortaya çıkabilir. Bunların içinde çocuk bakımını üstlenen kişide değişiklik, yeni kardeşin aileye katılması, yeni bir şehire ya da bölgeye taşınmak, ilk defa yuvaya başlamak ya da evde ebeveynler arasında yaşanan problemler olabilir.

Ayrılık anksiytesinin ne kadar süreceği de çocuğa ve duruma göre değişkenlik gösterebilir. Çocuğun kişilik özelliklerine göre bebeklikten ilkokul dönemine kadar süreklilik gösteren yoğun ayrılıkanksiyetesi, çocuğun güncel hayati ve aktivitelerini olumsuz etkilenmeye başlarsa daha derin bir anksiyete bozukluğunun oluşmuş ya da oluşmakta olduğunun göstergesi olabilir. ıleri yaşlarda, ergenlikte ve erişkinlik dönemlerinde anksiyete bozukluğu şikayeti olan bireylerde çocukluk döneminde ayrılık anksiyetesi bozukluğu geçmişinin yaygın olduğu görülmektedir. Bu nedenle çocuğun işlevselliğini etkileyecek seviyede aşırılık gösteren ayrılık anksiyetesi durumlarında yardım almak hem çocuğun hayatının kısıtlanmaması, hem de ileri yaşlarda oluşabilecek anksiyete bozukluğu problemlerinin önlenmesi için çok önemlidir. Sorun teşkil eden ayrılık anksiyetesi ebeveynlerinden ayrıldıklarında çocukların gösterdiği olası duygulardan farklıdır.

Çocuk aklı dağıtılmaya ya da meşgul tutulmaya çalışılsa da genellikle yaşanan huzursuzluk ve ağlama krizleri dindirilemezdir ve ebeveyn geri dönene kadar çocuk sakinleşemeyebilir. Aynı zamanda bu tarz tepkilerin ebeveynler üzerinde etkilerini anlayan çocuk, anne babadan ayrı kalmamak için ağlamaya, bağırmaya ve bazen ağlama krizi geçirme yollarına başvurmaya devam edecektir.Bu nedenden dolayı çocuğun yarattığı tantrum şeklindeki episodlara karşı duyarlı davranmalı ve yavaş yavaş çocuğun ebeveynlerden ayrı kalmasına alışması sağlanmalıdır.

Çocuğunuzu Ayrılığa Nasıl Hazırlayabilirsiniz?

  • Bebeğinizin sizden ayrı kalmaya tahammül edebilmesi için ilk denemelerinize evde pratikler yaparak başlayın. Evde başka bir odaya emeklemesine güvende olacağı kısa bir süre peşinden gitmeden izin verin.
  • Bebeğiniz henüz konuşmaya başlamamış ya da sizi anlamıyor olsa bile ona nereye gittiğinizi ve geri geleceğinizi açıklayın. Önemli olan bebeğinizin sizin her zaman geri geleceğinizi zamanla anlamasıdır. Eğer işe başlıyorsanız çocuğunuzun bakıcı ya da dadısına alışmasına zaman verin ve siz oradayken bu insanla vakit geçirmesini ve bu insana uyum göstermesini sağlayın.
  • Bebeğinizden ilk ayrılmalarınızdan önce bakıcı ya da diğer aile bireylerinin en az yarım saat orada olmasını sağlayın ve mekandan ayrılmadan önce bebekle uyum içinde olabilmelerine vakit tanıyın.
  • Bebeğinizden ve çocuğunuzdan ayrılırken hiç bir zaman vedalaşmayı unutmayın. Vedalaşmaları çok uzatmadan, çocuğunuzu öpüp sarılarak ve ona nereye gittiğinizi ve geri geleceğinizi söylerek tamamlayın. Çocuğunuza haber vermeden evden kaçmaktan kaçının, bu ortadan yok olduğunuzu düşünen bebeğinizi çok daha huzursuz yapacaktır!
  • Bebeğiniz sizden ayrılırken ağladığında üzüntülü karşılık vermemeye çalışın ve zamanla sizden ayrılmanın olası olduğunu ve geri geleceğinizi öğreneceğini aklınıza getirin.
  • Evden çıktığınızda ya da çocuğunuzu yuva ya da aile yakınlarının yanına bıraktığınızda kısa aralıklarla bebeğinizi kontrol etmek için geri gelmek ayrılık dönemlerine alışmayı hem sizin için hem de çocuğunuz için zorlu yapacaktır, bundan kaçının.
  • Bebeğinizden ayrı kalmaya yavaş yavaş kısa denemeler ile başlayın. ılk ayrı kaldığınız gün ya da gece 1 saat ile başlayın ve bebeğiniz onu bıraktığınız dadı ya da aile yakınına alıştıkça ayrılık süresini arttırın.

Ayrılık Anksiyetesi Bozukluğu ve Belirtileri

Daha önce bahsettiğimiz gibi gelişimsel olarak normal olan ayrılık anksiyetesi çocuğun hayatını ve işlevselliğini olumsuz şekilde etkilemeye başladığında ve aşırılık gösterdiğinde anksiyete bozukluğunun belirtisi olarak kendini gösterir. Ayrılık anksiyetesi bozukluğunda çocuklar ebeveynlerinden ayrıkaldıklarında sürekli olarak endişeli, korkulu ve huzursuz olurlar. Genellikle ebeveynlere karşı bunaltıcı şekilde yapışan çocuklar sevdiklerine kötü bir şey olacağından ya da çok kötü bir olayın sevdiklerinden sonsuza dek ayrı kalmalarına neden olacağından korkarlar ve endişe duyarlar. Genellikle bu korkuların hakkında ya da anne-babadan ayrı kaldıklarında kabuslar görürler. Bu seviyede seyreden korku ve huzursuzluk çocuğun güncel hayatını olumsuz olarak etkilemeye başlar. Bu korkularıyaşayan çocuklar okula gitmekten kaçınmaya başlayabilir, uykuya yatmamak için direnebilir ya da baş ağrısı ve karın ağrısı gibi şikayetlerden yakınabilirler. Normal seviyede yaşananın tersine aşırı ve bunaltıcı şekilde anne babaya yapışma ve bırakmama gibi davranışlar gösterebilirler. Bu seviyede seyreden ayrılık anksiyetesi şikayetleri için bu konuda tecrübeli bir psikolog ya da pedagogdan yardım alınmalıdır ve bu belirtilerin kendi kendine ortadan kalkması için beklenmemelidir.

Psikolog Doktor Seda Çiftçi Sevil